Nhà mình có vườn, thỉnh thoảng viết bài về cây cỏ hoa trái, được nhiều bạn thích thú đón nhận. Vì vậy, dù mình bận mấy cùng phải tìm ra thời gian để viết bài về nguồn nạp năng lượng vô tận này của mình, hi vọng là hữu ích cho mọi người!
Bạn nào viêm khớp thì vào ngay đây, bạn nào bị phì tuyến tiền liệt, bạn nào muốn chống rụng tóc, làm đẹp da thì vào ngay đây và kiểu gì gì gì… cũng phải đọc ngay đây!
Rất nhiều khi vị thuốc 0 đồng ở ngay trước mắt bạn, mà bạn lại bỏ qua hoặc không hề biết đến.
Bài mình viết một phần dựa vào kinh nghiệm của chính mình, một phần đọc được kinh nghiệm của nhiều bạn trong các nhóm trồng trọt Việt và Ý, một phần là tổng hợp, vì vậy các bạn hãy đọc để tham khảo nhé.
Trước khi đi vào những phần rất tốt của cây tầm ma, mình nhắc luôn chống chỉ định của cây này: Lá tầm ma không dùng cho người huyết áp thấp, hoặc mang thai vì kích thích tử cung, người hay bị dị ứng, bệnh da liễu. Nếu bạn bị bệnh mãn tính thì cần hỏi ý kiến bác sĩ khi muốn dùng cây này. Vì nó là một loại thuốc, dù được dân gian dùng từ cổ chí kim, từ Âu tới Á, khi dùng bạn vẫn nên nghe ngóng cơ thể xem phản ứng xấu với cây tầm ma không nhé.
Contents
- Cây tầm ma, một loại cỏ dại đáng quý
- Làm thế nào để nhận ra cây tầm ma?
- Hái cây tầm ma khi nào là lí tưởng nhất?
- Nên hái tầm ma nơi nào là tốt nhất?
- Cách bảo quản cây tầm ma
- Tác dụng cây tầm ma với sức khỏe con người như thế nào?
- Tác dụng tuyệt vời của cây tầm ma trong nông nghiệp hữu cơ
- Dùng cây tầm ma trong ẩm thực như thế nào?
Cây tầm ma, một loại cỏ dại đáng quý
Cây tầm ma, hay còn gọi là rau tầm ma, lá han trong dân gian Việt Nam, có tên khoa học là Urtica dioica, thuộc họ Urticaceae, là một loại cỏ dại, mọc hoang phổ biến ở các vùng ôn đới như châu Âu, châu Á, thậm chí cả châu Phi. Tên “urtica” xuất phát từ tiếng La-tinh, đến từ “urere” nghĩa là “cháy bỏng”, ám chỉ đặc tính gây ngứa, rát da do các lông gai chứa axit formic, histamin và axit silic trên lá và thân.
Lá cây tầm ma chứa vitamin C gấp 5 lần so với cam, chứa can-xi gấp 3 lần so với rau mâm xôi, – bạn nào phải mua rau mâm xôi để làm bánh khúc thì giờ cứ tự nhiên hái lá tầm ma mà về làm thôi. Lá tầm ma còn cực giàu đạm thực vật chiếm tới 4% ở lá tươi và từ 25-85% ở lá khô là cực kì lớn, nên người Ý còn gọi là bít-tết xanh! Chất lượng của lá tầm ma vượt trội tất cả các loại rau xanh khác!
Trong tiếng Ý, người ta gọi nó là “ortica”. Cây tầm ma đã được sử dụng từ thời La Mã cổ đại để chữa bệnh. Một thời, người Ý hay hái lá tầm ma, trần qua và rán với trứng. Những chiếc lá tầm ma mà bạn hoàn toàn có thể tìm thấy ở ngoài đường này, nếu được đóng gói sạch sẽ trên kệ siêu thị, có thể có giá gần 13 Euro/kg, tức khoảng 400.000 VND/kg, đắt gấp năm, bảy lần các loại rau khác.
Làm thế nào để nhận ra cây tầm ma?
Vườn nhà mình mọc cây này rất nhiều. Vào mùa thu đông, khi mình trồng cây rau ít đi, mình cứ để kệ các cây tầm ma tự mọc. Cây tầm ma dễ nhận dạng, có lá hình bầu dục, mép răng cưa, màu xanh đậm như ngọc lục bảo, mặt dưới lá và thân phủ lông gai gây ngứa. Thân thẳng đứng, nếu mọc ở đất cứ phạt cỏ tầm ma đi rồi để mọc lại thì nó có thể cao hơn 2 mét. Hoa nhỏ màu xanh xám mọc thành bông ở nách lá, quả nhỏ hình oval có lông. Điểm đặc biệt của cây tầm ma là nếu bạn chạm nhẹ lá thì sẽ bị ngứa. Ngoài ra, nếu bạn cắt ngang thân cây thì nó không có nhựa trắng.
Hái cây tầm ma khi nào là lí tưởng nhất?
Vào tháng 1, tháng 2 là mùa của cây tầm ma, mọc rất nhanh và tốt. Đây là thời điểm lí tưởng để hái cây tầm ma, – trước xuân khi nó chưa kịp ra hoa, – để ăn, làm đẹp và hoặc các công dụng khác trong nông nghiệp hữu cơ.
Cây trước khi hoa nở (hoa nở vào tháng 3-5 ở châu Âu, mùa xuân ở Việt Nam) là thời gian có có dưỡng chất cao nhất (azoto, sắt, magie), lá non mềm, ít xơ. Sau hoa nở, tức sau tháng 5, cây giảm chất lượng.
Nếu bạn muốn hái để ăn, thì nên hái lá non, vẫn trong khoảng tháng 1, 2 Dương lịch. Ngắt ngọn thân non dài khoảng 5 cm chứa khoảng 6 lá, lúc sáng sớm hoặc chiều mát để giữ vitamin. Có người nói nên hái trước và sau trăng tròn để cây tầm ma có nhiều dưỡng chất nhất.
Nếu bạn muốn hái để làm thuốc hoặc làm phân bón thì hái toàn thân cây, cắt gốc, bỏ rễ, tránh hái vào ngày mưa.
Sau khi hái, bạn có thể dùng tươi hoặc bảo quản sấy khô bằng máy hoặc treo ở chỗ thoáng cho khô.
Lưu ý: Vì chạm vào lá là ngứa, nên khi hái bạn cần sử dụng găng tay, hoặc chờ sau cơn mưa, mưa có tác dụng tạo màng mỏng bọc các “gai” tránh hái bị ngứa.
Sử dụng cho ăn uống thì cần trần qua hoặc sấy khô để tránh ngứa.
Nên hái tầm ma nơi nào là tốt nhất?
Cây tầm ma thích đất ẩm, giàu hữu cơ, nitơ cao, gần phân động vật. Vì là cây có đặc tính hấp thụ khoáng cao, bạn nên tránh hái cây tầm ma tại những khu vực công nghiệp, ven đường trải nhựa, thậm chí hái gần những nơi trồng trọt mà bạn không chắc về những chất họ dùng để bón cho cây trồng như thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, tránh những nơi ô nhiễm.
Tốt nhất là nếu bạn có vườn trồng cây rau quả cho nhà ăn, thì chỉ hái trong vườn nhà mình. Còn nếu không có, thì nên hái ở các công viên lớn, các vườn thông, bìa rừng, bãi hoang, chân đồi, gần chuồng gia súc (bò, ngựa).
Nếu không tìm được, bạn có thể mua bột, cây khô ở Hiệu thuốc thảo dược, ở Ý gọi là “Erboristeria”. Tuy nhiên, nếu chính bạn đi hái thì an tâm nhất.
Cách bảo quản cây tầm ma
Cách bảo quản cây tầm ma tốt nhất là phơi khô. Bạn cắt bỏ rễ, rửa sạch và dàn ra lưới phơi nắng cho nhanh khô. Nếu chỗ bạn không nhiều nắng thì có thể treo cây tầm ma dưới hiên để cho chóng khô bằng gió. Khi cây tầm ma khô hẳn, bạn bỏ vào túi lưới và dùng dần theo mục đích như uống trà lợi cho sức khỏe, làm mặt nạ cho da đầu chống rụng tóc, chống gàu hoặc làm phân bón.
Tác dụng cây tầm ma với sức khỏe con người như thế nào?
Lá tầm ma vượt trội về sắt, canxi và magie (đều cao gấp 2-3 lần rau mâm xôi), lí tưởng cho người thiếu máu, loãng xương hoặc ăn chay. Protein rất cao ở rau lá (đặc biệt dạng bột khô lên tới 25-85g/100g) giúp bổ sung đạm thực vật. Các chất chống oxy hóa như flavonoid, axit caffeic và clorophyll hỗ trợ gan, da, ngừa ung thư. Khi luộc hoặc sấy giảm được ngứa nhưng giữ tốt dưỡng chất do trung hòa axit formic.
Phải nói lá tầm ma là “siêu thực phẩm”, cực dễ tìm và miễn phí, chẳng cần trồng cũng chẳng cần chăm vì là cỏ tự nhiên. Đã thế nó còn còn có các tác dụng y học, nông nghiệp, làm đẹp. Tùy vào nhu cầu của bản thân, bạn có thể tìm hiểu và áp dụng như sau:
Thúc đẩy bài niệu, thải độc gan, thận, ngừa nhiễm trùng đường tiết niệu
Các chất diuretic và detox, giàu kali, có trong tầm ma thúc đẩy bài niệu, thải độc gan, thận. Bạn hái lá tầm ma tươi, trần qua rồi đúc trứng ăn (như kiểu trứng đúc ngải cứu); Lá tầm ma bạn trần qua, có thể dùng uống như trà, lí tưởng dùng sau khi ăn tiệc thường ăn nhiều và hỗn độn, giúp kiềm hóa máu.
Cũng nhờ tính chất lợi tiểu mạnh mẽ, cây tầm ma giúp tránh tích nước (phù nề) hiệu quả ở người bệnh khớp. Nó thúc đẩy bài tiết nước thừa, muối, axit uric qua thận, giảm sưng viêm khớp (đau nhức khớp và mô mềm mạn tính, bệnh gút, viêm khớp dạng thấp) – đặc biệt hữu ích khi thuốc khớp gây giữ nước. Cách làm: Làm trà lợi tiểu hàng hàng ngày bằng 2-3 lá tươi (hoặc 2 thìa khô), – chú ý không nhiều hơn, vì nhiều dễ bị bỏng miệng, lưỡi – ngâm 10 phút 250ml nước sôi, rồi uống 2-3 tách mỗi ngày, vào sáng và tối, có thể giảm phù sau 3-7 ngày. Bạn cũng có thể làm nước sắc hỗ trợ khớp bằng cách dùng 20-50g lá cùng rễ tươi, sắc với 1 lít nước, pha loãng và uống thay nước
Chống viêm, tái tạo khoáng hóa
Axit salicylic trong tầm ma giảm viêm khớp, đau xương. Bạn hái lá tầm ma tươi, vò rồi nắm lại, chà lên chỗ đau khớp, xương có tác dụng kích thích tuần hoàn, giảm đau. Mình đọc cmt trong các hội trồng rau, thấy nhiều người Ý đã làm và công nhận rất hiệu quả!
Bổ máu, chống thiếu máu
Các chất sắt và clorophyl kích thích tủy xương sản xuất hồng cầu. Bạn hái lá tầm ma tươi, trần qua rồi đúc trứng ăn (như kiểu trứng đúc ngải cứu), ); lá tầm ma bạn trần qua, có thể dùng uống như trà: Tốt cho thời kì kinh nguyệt phụ nữ hoặc khi cảm thấy người mệt mỏi.
Chống oxy hóa, ngừa ung thư
Các chất flavonoid + axit caffeic hạn chế gốc tự do, hỗ trợ miễn dịch, bảo vệ gan và mắt. Bạn hái lá tầm ma tươi, trần qua rồi đúc trứng ăn (như kiểu trứng đúc ngải cứu). Nước lá tầm ma bạn trần qua, bạn có thể dùng uống như trà, tại nước này có lắng đọng rất nhiều chất khoáng hữu ích cho sức khỏe.
Hỗ trợ tuyến tiền liệt, giảm tiểu đêm, tiểu khó sau 2-4 tuần
Dùng phần rễ cây tầm ma có tác dụng giảm phì đại tuyến tiền liệt. Nam giới trên 50 tuổi thường gặp phải vấn đề này, hay tìm đến thực phẩm chức năng đắt tiền, chưa chắc hiệu quả hoặc dùng thuốc tây một lợi, nhiều hại thì sao không dùng tới loại rau “thiên nhiên ban tặng, tội gì không xin” này nhỉ? Cách làm: Bạn hái cây tầm ma tươi, rửa sạch phần rễ, phơi khô rồi nghiền nhỏ. Lấy 1-2 thìa cà phê rễ khô (khoảng 2-5g) với 250g nước sôi, ngâm trong 10-15 phút rồi lọc uống ấm, 2-3 lần một ngày, xa bữa ăn. Cứ dùng 4-6 tuần rồi nghỉ 1 tuần.
Làm đẹp da, kích thích mọc tóc, chống gàu, rụng tóc
Cây tầm ma (Urtica dioica) giàu silica, vitamin A/C/K, kẽm, sắt, flavonoid – giúp tóc chắc khỏe, giảm rụng/gàu (kích thích nang tóc, lưu thông máu da đầu) và da sạch mụn, chống viêm (chống oxy hóa, kháng histamine). Dùng cho tóc, nếu bạn dùng lá tươi thì nên chọn lá già.
Để kích thích mọc tóc, dùng lá tầm ma gội đầu, kích nang, giảm gàu
Đun 100-200g lá tươi (hoặc 50g khô) với 1-2L nước trong 10-15 phút rồi lọc, để nguội. Dùng nước này gội 2-3 lần/tuần, mỗi lần mát-xa da đầu 5-10 phút, để 15 phút rồi mới xả nước ấm. Nếu muốn chống gàu hiệu quả, bạn hãy dùng lá tầm ma già. Bằng cách này, có thể thúc mọc tóc sau 2-4 tuần. Mình còn cách kích thích mọc tóc, để tóc khỏe khác dùng bằng sả, chính mình đã tự thử nghiệm sau chuyến đi chơi châu Âu 6 tuần, về nhà thấy tóc rụng thê thảm, trơ cả sọ! Mình sẽ viết trong một bài khác.
Ngoài ra, các cũng có thể dùng lá tầm ma như dầu xả: Đun 3g lá khô với 2 chén giấm trắng hoặc rượu vang trắng, 500 ml nước và 5 giọt tinh dầu oải hương trong 10 phút, lọc nước rồi dùng như dầu xả sau gội.
Nếu bạn muốn làm mặt nạ bột lá cho tóc thì có thể dùng 2 thìa bột lá tầm ma cùng 2 thìa dầu dừa, trộn đều rồi đắp da đầu 20 phút, gội sạch, dùng 2 lần / tuần.
Làm đẹp da
Để làm đẹp da, nếu bạn dùng lá tươi thì dùng lá non.
Uống: Để làm đẹp da, bạn có thể làm trà uống nội tiết, làm sạch mụn, bớt chàm, tàn nhang, trẻ hóa làn da bằng cách lấy 2-3 lá khô ngâm 10 phút trong 250ml nước sôi và uống 1-2 lần / ngày.
Rửa mặt: Để làm đẹp da, giảm viêm và se lỗ chân lông, bạn có thể dùng nước luộc lá như phần gội đầu ở phía trên, rồi lau mặt sáng và tối bằng bông gòn.
Mặt nạ dưỡng da: Để da sáng mịn, bạn làm mặt nạ dưỡng da bằng cách dùng 1 thìa bột lá tầm ma cùng mật ong và chanh với tỉ lệ 1:1:1/2, trộn đều và đắp 15 phút rồi rửa mát, làm 2-3 lần/tuần.
Tiêu hóa và giảm cân
Bạn hái lá tầm ma tươi, trần qua rồi đúc trứng ăn (như kiểu trứng đúc ngải cứu). Lá tầm ma bạn trần qua, có thể dùng uống như trà, có thể điều hòa đường huyết, giảm mỡ máu, giảm thèm ăn, chống tiêu chảy, nhuận tràng.
Đối với bà đẻ
Ăn và uống nước tầm ma có thể tăng sữa mẹ sau sinh, cầm máu, ổn định huyết áp (hạ cho cao huyết áp), hỗ trợ tiểu đường.
Những nghiên cứu gần đây cho biết cây tầm ma có thể tăng sản xuất hồng cầu, hỗ trợ tim mạch bằng axit béo tốt (giảm cholesterol xấu).
Tác dụng tuyệt vời của cây tầm ma trong nông nghiệp hữu cơ
Nhà mình có vườn, nên cứ tới mùa cây tầm ma như bây giờ, tháng 1, 2 là mình hái lá không những phơi để dùng với mục đích sức khỏe, mà còn dùng với mục đích trồng vườn khỏe mạnh, bio không hóa chất: Làm phân bón, làm thuốc trừ sâu, tăng sức đề kháng cho cây chống các loại nấm bệnh. Cách làm như sau:
Trong một xô 12 lít, bạn ngâm 1kg cây tươi bỏ rễ (hoặc 100g khô) + 10L nước mưa, nếu là nước máy thì bạn để ngoài 1 ngày cho clo bay hết. Đậy kín và khuấy đảo hàng ngày, nên để bóng râm. Thời tiết nóng có thể có mùi nặng, lạnh thì đỡ hơn.
Dùng tầm ma với mục đích trừ sâu
Bạn chỉ ngâm 2 ngày tới khi nổi bọt thì lọc, phun trực tiếp lá cây (không pha), vào sáng hoặc tối mát, nên dùng ngay sau khi lọc. 4-5 ngày lặp lại một lần. Nên dùng với mục đích phòng ngừa, lúc đầu mùa là tốt nhất. Thuốc trừ sâu sinh học cây tầm ma này giàu axit formic và salicylic diệt rệp vừng, bọ trĩ, ve đỏ, đuổi sâu cuốn, nhưng chú ý không diệt được sâu cải.
Dùng tầm ma với mục đích làm phân bón
Cũng như trên nhưng bạn ngâm 10-15 ngày đến đen đặc, không cần lọc, bạn pha tỉ lệ 1:10 với nước, tưới gốc hoặc phun lá. Loại phân bón này giàu N (azoto), Fe, Mg – kích thích sinh trưởng, đặc biệt cây chậu. Nếu bạn có thùng làm compost, bỏ một ít cây tầm ma vào để kích hoạt compost chóng tan rã. Ngoài hàng cây cảnh ở Ý, họ cũng bán loại phân bón cây tầm ma này giá không hề rẻ.
Với mục đích tăng đề kháng cây để chống bệnh nấm trắng ở dưa chuột, bí, chống bệnh xoăn lá hay nấm đào, chống bệnh sương lá ở cà chua hay khoai tây, bạn cũng lấy nước lọc trên phun vào lá, đồng thời lấy nước phân pha loãng bón gốc cây.
Dùng cây tầm ma trong ẩm thực như thế nào?
Cây tầm ma giàu protein thực vật, ăn hơi giống rau mâm xôi. Tuy nhiên bạn nên trần 1-2 phút để bỏ ngứa. Để hái ăn, nên nhớ hái ngọn khoảng 6 lá đầu ngọn cây, ăn thường xuyên bổ dưỡng, giảm cân.
Người Việt Nam mình thường xào tầm ma với tỏi hoặc thịt băm, nấu canh thịt băm nhưng ít thịt vì tầm ma rất giàu đạm. Bạn cũng có thể luộc tầm ma chấm nước mắm. Món ăn nhanh, đơn giản là rán trứng với tầm ma hoặc nấu cháo với lá non. Ngoài ra, bạn cũng có thể xay sinh tố để thanh lọc cơ thể. Bạn nào hay dùng rau mâm xôi để làm bánh khúc thì hoàn toàn có thể thay thế rau mầm xôi bằng lá tầm ma có gấp mấy lần can-xi và sắt.
Bên Ý họ cũng dùng cây tầm ma trong các món ăn như mì rau tầm ma (thay vì dùng nước để làm bột thì họ lấy nước xay chắt lọc của rau tầm ma); món cơm rau tầm ma, món sinh tố thải độc gồm rau tầm ma, quả kiwi, gừng, chanh, mật ong và nước; bánh mặn với tầm mai, phô mai dê, hạt dẻ; tầm ma xay ra làm bánh pancake; mì miếng lasagne và rau tầm ma; sa-lát tầm ma vò nát…
Cây tầm ma, từ chỗ là một loại cỏ dại lại là một món quà thiên nhiên ban tặng với biết bao công dụng tốt cho sức khỏe con người, vậy thì tại sao mình lại không xin và cảm ơn nhỉ!
Nếu biết Cải tạo Vận Mệnh bằng Tứ trụ và Phong Thủy, sống biết tới Luật Nhân Quả, Sống tốt thuận theo tự nhiên bảo đảm sức khỏe, cuộc đời sẽ tự nhiên thông thuận và nhẹ nhàng.
Tại Sống tốt, bạn sẽ tìm thấy những bài chia sẻ về các cách bảo quản thức ăn thời gian lâu mà không dùng đến thuốc hóa học, cách trồng và chăm cây một cách đơn giản và những thông tin thú vị, ích lợi mà có thể bạn chưa bao giờ biết tới!
